Hướng dẫn nghiệm thu sơn nước: bề mặt, màu, lỗi loang

Sơn là hạng mục dễ nghiệm thu nhất và cũng dễ bị qua mặt nhất. Nhìn thoáng qua thì tường nào mới sơn cũng đẹp. Lỗi chỉ lộ ra khi ánh sáng chiếu xiên, khi trời ẩm, hoặc sáu tháng sau khi màu bắt đầu phai không đều.

Cái khó nữa: phần lớn chất lượng sơn nằm ở khâu chuẩn bị bề mặt, mà khâu đó đã bị lớp sơn phủ kín. Nghiệm thu đúng nghĩa phải bắt đầu từ trước khi sơn.

Kiểm trước khi sơn — phần quyết định?

Nếu chỉ đến khi sơn xong mới kiểm, bạn đã bỏ lỡ phần quan trọng nhất.

Kiểm độ ẩm tường. Tường mới trát phải khô hẳn mới được sơn — thường ít nhất 21 ngày, mùa mưa lâu hơn. Sơn lên tường còn ẩm thì hơi nước bên trong đẩy ra, gây phồng rộp sau vài tháng.

Cách kiểm không cần máy: dán một miếng nilon khoảng 30×30 cm lên tường, bịt kín mép bằng băng dính, để qua đêm. Sáng hôm sau gỡ ra — nếu mặt trong nilon có hơi nước đọng, tường còn ẩm.

Nhìn bề mặt đã xả nhám chưa. Sờ tay lên tường phải mịn, không gợn. Chiếu đèn xiên (xem phần dưới) thấy rõ chỗ nào còn gợn sóng.

Kiểm lớp lót. Đây là chỗ hay bị cắt bớt vì "sơn phủ đè lên là xong". Lớp lót chống kiềm là thứ ngăn muối trong xi măng đẩy ra làm loang màu. Bỏ nó thì hai năm sau tường ố vàng từng mảng.

Yêu cầu thợ chụp ảnh sau khi lót, trước khi phủ. Và giữ vỏ thùng sơn lót.

Việc lưu ảnh từng lớp trước khi bị che khuất nên duy trì đều đặn suốt quá trình thi công — xem thêm cách ghi nhật ký công trình đơn giản tránh tranh chấp.

Đèn chiếu xiên — cách thấy điều mắt thường bỏ sót?

Đây là phép kiểm quan trọng nhất, và gần như không ai làm.

Tắt hết đèn phòng, đợi mắt quen tối. Bật đèn pin điện thoại, áp sát mặt tường, chiếu song song với tường chứ không chiếu thẳng vào.

Ánh sáng xiên làm nổi rõ toàn bộ: chỗ gợn sóng, vết bả còn gờ, vết chổi, chỗ lăn chồng lấn, lỗ đinh chưa trám. Nhìn thẳng thì tường phẳng lì, chiếu xiên thì như bản đồ địa hình.

Làm ở cả bốn bức tường, đặc biệt mảng tường lớn không có đồ che — đó là chỗ mắt sẽ nhìn nhiều nhất khi sống trong nhà.

Kiểm màu thế nào cho đúng?

Xem màu dưới ba loại ánh sáng: ban ngày, đèn phòng bật, và ban đêm. Cùng một màu sơn cho ra ba cảm giác rất khác. Nếu chỉ nghiệm thu ban ngày, tối bật đèn lên có thể thấy màu hoàn toàn khác dự kiến.

Kiểm màu có đều không. Đứng cách tường 2–3 m, nhìn cả mảng. Không được có chỗ đậm chỗ nhạt, không được thấy vệt lăn.

Nguyên nhân thường gặp của màu không đều:

Sơn thiếu lớp — hợp đồng ghi 2 lớp phủ, thợ chỉ lăn 1
Sơn pha loãng quá để đi được nhiều diện tích hơn
Sơn hai thùng khác lô màu mà không trộn đều với nhau trước

Kiểm chỗ giáp ranh. Đường giáp giữa tường và trần, giữa hai màu, giữa tường và nẹp cửa. Phải sắc, thẳng, không lem. Đây là chỗ tay nghề lộ rõ nhất.

Kiểm lỗi loang và các lỗi thường gặp?

Loang màu (vệt ố). Vệt đậm hơn hoặc ngả vàng, thường ở chân tường, quanh cửa sổ, hoặc mặt tường phía ngoài. Gần như luôn là dấu hiệu tường còn ẩm hoặc thiếu lớp lót chống kiềm. Sơn đè lên chỉ giấu được vài tháng.

Phồng rộp. Bong thành bọt nhỏ. Do sơn lên bề mặt ẩm, bẩn, hoặc còn bụi.

Nứt chân chim. Mạng nứt nhỏ như tơ nhện. Do bả quá dày hoặc lớp sau lăn khi lớp trước chưa khô.

Nứt do lỗi sơn/bả khác với nứt do kết cấu hoặc do công trình bên cạnh — xem thêm nứt tường nhà hàng xóm khi xây dựng — cách phòng tranh chấp trước khi động thổ nếu nghi ngờ nguyên nhân không phải từ sơn.

Chảy sơn. Vệt chảy dọc, thường ở gần trần hoặc góc. Do sơn quá đặc hoặc lăn quá nhiều một chỗ.

Vết chổi, vết lăn. Thấy rõ đường đi của dụng cụ. Chấp nhận được ở mức rất nhẹ, nhưng nhìn thấy từ 2 m là lỗi.

Kiểm đúng loại sơn — chỗ dễ bị đánh tráo?

Hợp đồng ghi một hãng, một dòng; thùng thực tế có thể là dòng rẻ hơn của cùng hãng. Chênh lệch giá giữa dòng cao cấp và dòng phổ thông có thể gấp đôi, mà nhìn tường mới sơn thì không phân biệt được.

Cách kiểm:

Yêu cầu giữ lại toàn bộ vỏ thùng cho tới khi nghiệm thu xong. Đừng để dọn đi.
Đối chiếu tên dòng sơn trên vỏ với tên trong hợp đồng — phải khớp từng chữ, không chỉ khớp tên hãng.
Đếm số thùng, so với diện tích. Mỗi thùng phủ được bao nhiêu m² có ghi trên nhãn. Số thùng ít hơn tính toán nghĩa là thiếu lớp hoặc pha loãng.
Chụp ảnh mã lô và hạn dùng trên vỏ.

Cùng cách chiếu đèn xiên này, cũng dùng được khi kiểm ốp lát — xem thêm hướng dẫn nghiệm thu ốp lát: độ phẳng, ron, độ dốc thoát nước.

Nghiệm thu vào lúc nào?

Đợi sơn khô hoàn toàn, thường ít nhất 7 ngày sau lớp cuối. Sơn mới lăn xong luôn nhìn đẹp và đều hơn thực tế — màu chưa ổn định, độ bóng chưa về đúng mức.

Nhiều lỗi loang chỉ hiện ra sau khi khô kỹ. Nghiệm thu sớm là tự bỏ quyền của mình.

Giữ lại gì sau khi nghiệm thu?

Ảnh tường sau khi bả, trước khi lót — chứng minh bề mặt đã chuẩn bị
Ảnh sau lớp lót, trước lớp phủ
Ảnh vỏ thùng: tên dòng, mã màu, mã lô, số lượng thùng
Ảnh chiếu đèn xiên từng mặt tường
Mã màu ghi lại riêng — vài năm sau sơn dặm cần đúng mã này
Một ít sơn thừa, đậy kín, để dặm vết xước

Lỗi nào bắt sửa được?

Dặm được tại chỗ: vết xước nhỏ, lỗ đinh, chỗ lem ở giáp ranh. Nhưng lưu ý — dặm sơn gần như luôn để lại vệt khác màu nhẹ, vì sơn cũ đã bám bụi và phai đôi chút. Ở chỗ khuất thì chấp nhận; giữa mảng tường lớn thì phải lăn lại cả mảng.

Phải lăn lại cả mảng: màu không đều, thấy vệt lăn từ xa, thiếu lớp.

Phải xử lý gốc rồi mới sơn lại: loang ố, phồng rộp, nứt chân chim. Sơn đè lên mà không xử lý nguyên nhân thì vài tháng sau hiện lại y hệt — và lúc đó đã hết hạn bảo hành thi công.

Câu hỏi thường gặp

Có thể tự kiểm tra độ ẩm tường mà không cần máy đo chuyên dụng không?

Có — cách dán miếng nilon và kiểm tra hơi nước đọng qua đêm (đã nêu ở phần trên) là cách kiểm đơn giản không cần máy, đủ để phát hiện tường còn ẩm rõ rệt. Với công trình lớn hoặc muốn kết quả chính xác hơn, có thể thuê máy đo độ ẩm cầm tay.

Sơn dặm lại một vài chỗ có ảnh hưởng bảo hành tổng thể không?

Không nên tự ý dặm sơn trước khi nghiệm thu chính thức, vì việc này có thể làm mất bằng chứng về lỗi ban đầu nếu sau này cần đối chiếu. Nên chụp ảnh lỗi trước, thống nhất với nhà thầu về cách xử lý, rồi mới cho dặm hoặc sơn lại.